Giriş: İsim Cümlecikleri (Noun Clauses)
Noun clause, kendi içinde bir özne + fiil yapısı taşısa da, bütün hâliyle cümlede isim görevinde kullanılır. Bu nedenle tek bir kelime gibi; özne, nesne veya tamamlayıcı olabilir. YDS’de bu yapı, özellikle “… olduğunu, … yapıp yapmadığını, … ne zaman/nerede/nasıl gerçekleştiğini” gibi anlamları kurmak için karşımıza çıkar.
Temel Fikir:
Noun Clause = (özne + fiil içeren yan cümle) → cümlede isim gibi görev yapar.
• What you said surprised me.
• I don’t know what happened.
• The truth is that he lied.
BÖLÜM 1: Noun Clause’ların Cümledeki Görevleri
1. Özne Olarak (Noun Clause as Subject)
Noun clause, cümlenin öznesi (subject) olabilir. YDS’de özellikle daha resmî ve akademik metinlerde sık görülür.
Yapı: Noun Clause + Verb + Object/Complement
Örnekler:
- • What you said surprised me. (Söylediklerin beni şaşırttı.)
- - Subject: “What you said”
- - Verb: surprised
- - Object: me
- • That she failed the exam was unexpected. (Sınavda başarısız olması beklenmedik bir durumdu.)
- - Subject: “That she failed the exam”
- - Verb: was
- - Complement: unexpected
- • Whoever wins the lottery will be very lucky. (Piyangoyu kim kazanırsa çok şanslı olacak.)
- - Subject: “Whoever wins the lottery”
Not:
Özne olarak uzun bir noun clause kullanıldığında, İngilizcede cümleyi daha akıcı kurmak için sıkça it ile başlanır:
- • It was unexpected that she failed the exam. (Daha akıcı)
- • It surprised me that you said that. (Daha akıcı)
2. Nesne Olarak (Noun Clause as Object)
Noun clause’un en yaygın kullanımı nesne (object) görevidir. YDS’de özellikle “think / believe / know / say / tell / wonder” gibi fiillerden sonra çok sık gelir.
Yapı: Verb + Noun Clause
Örnekler:
- • I believe (that) you are right. (Senin haklı olduğuna inanıyorum.)
- - Verb: believe
- - Object: “(that) you are right”
- • She told me that she would be late. (Bana geç kalacağını söyledi.)
- - Verb: told
- - Object: “that she would be late”
- • I don’t know what happened. (Ne olduğunu bilmiyorum.)
- - Verb: know
- - Object: “what happened”
Olumsuz Örnek:
- • I don’t believe that he is telling the truth. (Onun doğru söylediğine inanmıyorum.)
3. Edattan Sonra (Object of a Preposition)
Noun clause, bazı edatlardan (prepositions) sonra da gelebilir. YDS’de özellikle “about / on / of / in” gibi edatların ardından bu yapı çok görülür.
Yapı: Preposition + Noun Clause
Örnekler:
- • We talked about what happened. (Ne olduğu hakkında konuştuk.)
- - Preposition: about
- - Noun Clause: “what happened”
- • She is concerned about whether he will arrive on time. (Zamanında gelip gelmeyeceği konusunda endişeli.)
- - Preposition: about
- - Noun Clause: “whether he will arrive on time”
- • I am interested in how they solved the problem. (Sorunu nasıl çözdükleriyle ilgileniyorum.)
Önemli Not:
Edattan sonra “if” genellikle kullanılmaz; bu pozisyonda whether çok daha doğrudur. YDS’de bu fark sıkça ölçülür.
4. Özne Tamamlayıcısı Olarak (Subject Complement)
“Be” fiilinden sonra gelen noun clause, özneyi açıklayan bir tamamlayıcı (complement) görevi görür.
Yapı: Subject + Be + Noun Clause
Örnekler:
- • The truth is that he lied. (Gerçek şu ki, o yalan söyledi.)
- - Subject: the truth
- - Be: is
- - Complement: “that he lied”
- • The question is whether we should attend. (Soru şu: Katılmalı mıyız?)
- - Subject: the question
- - Be: is
- - Complement: “whether we should attend”
- • My concern is how we will afford it. (Endişem, bunun masrafını nasıl karşılayacağımız.)
BÖLÜM 2: Noun Clause’u Başlatan Sözcükler
1. THAT (En Yaygın)
“That”, çoğunlukla bir düşünceyi, inancı, bilgiyi ya da aktarılan bir ifadeyi noun clause şeklinde bağlar. YDS’de “think / believe / say / claim / suggest” gibi fiillerden sonra sıkça görülür.
Örnekler:
- • I believe that she is right. (Onun haklı olduğuna inanıyorum.)
- • She said that she would come. (Geleceğini söyledi.)
- • That he was late was not surprising. (Geç kalması şaşırtıcı değildi.)
Not:
Konuşma dilinde “that” bazen atılabilir. Ancak YDS’de özellikle resmî/akademik cümlelerde “that” kullanımı daha nettir.
• I believe (that) she is right. (İkisi de doğru)
2. WH- Sözleri (what, who, when, where, why, how…)
“Question words” (what, who, when, where, why, how) noun clause başlatabilir. Burada amaç soru sormak değil; cümle içinde “ne/kim/ne zaman/nerede/neden/nasıl” anlamlarını bir isim yapısı gibi kullanmaktır.
A. WHAT (Ne / … şey)
- • I don’t know what happened. (Ne olduğunu bilmiyorum.)
- • Tell me what you want. (Ne istediğini söyle.)
- • What she did was wrong. (Yaptığı şey yanlıştı.)
B. WHO / WHOM (Kim / Kimi)
- • I wonder who is coming. (Kim geliyor, merak ediyorum.)
- • She told me who she met. (Kiminle görüştüğünü/kimlerle tanıştığını söyledi.)
- • Whoever calls first will get the job. (Kim önce ararsa işi o alacak.)
Dikkat:
“Whom” konuşma dilinde azalsa da YDS’nin resmî/akademik cümlelerinde karşınıza çıkabilir. Nesne konumunda “whom” görülebilir:
• I don’t know whom they hired. (Kimi işe aldıklarını bilmiyorum.)
C. WHERE (Nerede / … yer)
- • She told me where she lives. (Nerede yaşadığını söyledi.)
- • I know where the station is. (İstasyonun nerede olduğunu biliyorum.)
- • Where you live doesn’t matter to me. (Nerede yaşadığın beni ilgilendirmiyor.)
D. WHEN (Ne zaman)
- • I don’t remember when the meeting is. (Toplantının ne zaman olduğunu hatırlamıyorum.)
- • Tell me when you’ll be ready. (Ne zaman hazır olacağını söyle.)
- • When he arrives is important. (Ne zaman geldiği önemli.)
E. WHY (Neden)
- • I don’t understand why she left. (Neden gittiğini anlamıyorum.)
- • Can you explain why this happened? (Bunun neden olduğunu açıklayabilir misin?)
F. HOW (Nasıl)
- • I wonder how she did it. (Bunu nasıl yaptığını merak ediyorum.)
- • Show me how to do this. (Bunu nasıl yapacağımı göster.)
- • How you completed it so fast surprises me. (Bunu bu kadar hızlı tamamlaman beni şaşırtıyor.)
G. HOW MUCH / HOW MANY / HOW LONG (Ne kadar / Kaç / Ne kadar sürer)
- • I don’t know how much it costs. (Ne kadara mal olduğunu bilmiyorum.)
- • Tell me how many people will come. (Kaç kişinin geleceğini söyle.)
- • I wonder how long it will take. (Ne kadar süreceğini merak ediyorum.)
3. WHETHER / IF (Olup Olmadığı)
“Whether” ve “if”, evet/hayır (Yes/No) türü sorulardan noun clause oluşturmak için kullanılır. YDS’de önemli nokta: bazı bağlamlarda whether tercih edilir, bazı bağlamlarda ise if uygun değildir.
Yapı: Whether/If + Subject + Verb
Örnekler:
- • I don’t know whether she’ll come. (Gelip gelmeyeceğini bilmiyorum.)
- • Can you tell me if you are available? (Müsait olup olmadığını söyler misin?)
- • I’m not sure whether to attend or not. (Katılıp katılmamaktan emin değilim.)
Whether vs If:
| Whether | If |
|---|---|
| Resmî/akademik dilde daha yaygın | Daha çok günlük kullanımda |
| Edat sonrası tercih edilir (çoğu zaman doğru seçenek) | Edat sonrası genellikle kullanılmaz |
| “whether or not” ile açıklık | - |
| Infinitive öncesi: “whether to + V” | Bu yapıda kullanılmaz |
Örnek:
- • She’s thinking about whether to accept. (Kabul edip etmemeyi düşünüyor.) — WHETHER ✓
- ❌ She’s thinking about if to accept. — IF kullanılmaz
4. WHOEVER / WHATEVER / WHICHEVER (Kim/Her ne/Hangisi olursa)
Bu yapılar “belirsiz” bir kişi/şey/seçenek üzerinden genelleme yapar. YDS’de hem cümle tamamlama hem de çeviri sorularında karşınıza çıkabilir.
Örnekler:
- • Whoever is responsible will be punished. (Kim sorumluysa cezalandırılacak.)
- • You can have whatever you want. (Ne istersen alabilirsin.)
- • Whichever option you choose is fine. (Hangi seçeneği seçersen seç, sorun değil.)
BÖLÜM 3: Embedded Questions (Indirect Questions)
Embedded (indirect) questions, doğrudan soru sormak yerine bir cümlenin içine “soru anlamı” yerleştirmektir. Teknik olarak bu yapı bir noun clause olarak çalışır. YDS’de en büyük tuzak şudur: Direct question’daki inversion (yardımcı fiil öne geçmesi) embedded yapıda olmaz.
Direct vs Embedded Questions
| Direct Question | Embedded Question |
|---|---|
| Where is the station? | Can you tell me where the station is? |
| Inversion (Soru düzeni) | Normal söz dizimi (S + V) |
| Soru işareti | Ana cümleden sonra noun clause |
| What time is it? | I wonder what time it is. |
Embedded WH-Questions
Yapı: Main Clause + Wh-Word + Subject + Verb
❌ En Yaygın Tuzak:
Noun clause içinde soru düzeni kullanılmaz. Yani inversion yok, normal S-V düzeni var:
❌ Can you tell me where is the station?
✓ Can you tell me where the station is.
Örnekler:
- • Direct: “What did he say?”
Embedded: “I don’t know what he said.” - • Direct: “Who is coming?”
Embedded: “Tell me who is coming.” - • Direct: “When will she arrive?”
Embedded: “I wonder when she will arrive.”
Embedded Yes/No Questions
Yes/No soruları embedded hâle getirilirken if veya whether kullanılır:
Yapı: Main Clause + If/Whether + Subject + Verb
Örnekler:
- • Direct: “Is he coming?”
Embedded: “I don’t know if he is coming.” / “I don’t know whether he is coming.” - • Direct: “Will you be there?”
Embedded: “Can you tell me if you will be there?”
Not:
YDS metinleri genellikle resmî bir tona yakındır; bu nedenle contraction (he’s / it’s) yerine “he is / it is” gibi açık yazım daha sık görülür. Ancak kural gibi değil, bağlama göre bir “resmîlik tercihi” olarak düşünün.
En Sık Hatalar
1. Noun Clause’ta Soru Düzeni (Inversion) Kullanmak
❌ YANLIŞ
I don’t know where is the library.
Tell me what do you want.
✓ DOĞRU
I don’t know where the library is.
Tell me what you want.
2. Whether / If’i Edattan Sonra Karıştırmak
❌ YANLIŞ
I’m thinking about if to go.
✓ DOĞRU
I’m thinking about whether to go.
3. Relative Clause ile Noun Clause’u Karıştırmak
Relative Clause (Bir ismi niteler):
The person who she met was kind.
(“person” ismini açıklar)
Noun Clause (Cümlede isim görevi görür):
I know who she met.
(“who she met” nesne görevinde)
4. “That” Kullanımını Gelişigüzel Atmak
İKİSİ DE DOĞRU
I think she is right.
DAHA NET / DAHA RESMÎ
I think that she is right.
YDS Sınavında Kullanım
Cümle Tamamlama / Cloze Test
- • Noun clause’u başlatan sözcüğü doğru seçme (that / what / whether…)
- • Embedded questions’ta inversion tuzağı (S-V düzeni)
- • whether vs if (özellikle “whether to + V” ve edat sonrası)
Paragraf Soruları (Okuma Parçaları)
- • Uzun cümlelerde noun clause’u ayıklayabilme
- • Yazarın görüşü / iddiası / bulgusu gibi aktarımları tanıma
Çeviri Soruları
- • “... olup olmadığını / ... ne olduğunu / ... nasıl gerçekleştiğini” doğru aktarma
- • “The fact that…” gibi resmî kalıpları doğru çevirme
Diyalog Tamamlama
- • “I wonder… / Do you know… / Could you tell me…” gibi kalıplarda embedded yapı
- • Soru düzeni yerine normal söz dizimi (S-V)
Pratik Örnek - YDS Tipi Sorular
Soru 1: “She’s concerned about _____ to attend the conference.”
A) if B) whether C) that D) what
Cevap: B) whether
Açıklama: Edat (about) sonrası ve “to + V” yapısında doğru seçenek “whether”dır; “if” bu kullanımda uygun değildir.
Sonuç: Temel Kurallar
- ✓Noun clause cümlede isim gibi görev yapar; kendi içinde özne + fiil barındırır.
- ✓En yaygın görevler: özne, nesne, edat nesnesi, tamamlayıcı.
- ✓Sık başlangıçlar: that, what, who, when, where, why, how, whether, if.
- ✓Embedded questions: noun clause içinde normal S-V düzeni vardır (inversion yok).
- ✓Whether vs if: özellikle edat sonrası ve "whether to + V" yapısında "whether" daha güvenli seçimdir.
- ✓"That" bazı durumlarda atılabilir; ancak resmî/akademik cümlelerde "that" kullanımı daha nettir.
💡 Son İpucu:
YDS’de en sık yapılan hata, embedded questions içinde soru düzenini korumaktır. Unutma: Noun clause içinde her zaman normal söz dizimi (Subject + Verb) kullanılır. Ayrıca cümledeki görevini hızlıca tespit etmek (özne mi, nesne mi, tamamlayıcı mı?) soruyu çok hızlandırır.
⚠️ Uyarı:
“Whether/if” ayrımı özellikle edat sonrası ve “whether to + V” kalıbında ölçülür. Şıkları elerken bu iki ipucunu mutlaka kontrol et.